Historia, kultura, tradycja i polsko-węgierska przyjaźń spotkały się 25 i 26 lipca w Szczawnicy podczas Dni Przyjaźni Polsko-Węgierskiej „Za Szalay w Szczawnicy”. Tegoroczna edycja miała szczególny wymiar – była poświęcona pamięci *Józefa Szalaya*, twórcy szczawnickiego uzdrowiska, w 150. rocznicę jego śmierci.
Były to dwa dni wyjątkowej podróży w czasie – do XIX-wiecznej Szczawnicy, czasów, w których dzięki wizji, odwadze i przedsiębiorczości Józefa Szalaya rodziło się nowoczesne uzdrowisko. Wspomnienie jego dzieła stało się jednocześnie okazją do przypomnienia wspólnego dziedzictwa Polski i Węgier oraz pielęgnowanej od pokoleń przyjaźni obu narodów.
Szczawnica jak za czasów Józefa Szalaya
Sobotnie obchody pozwoliły mieszkańcom i gościom poczuć atmosferę XIX-wiecznej Szczawnicy. Jednym z najbardziej widowiskowych momentów był przejazd dorożkami, który rozpoczął się punktualnie o godzinie 14:00. W jednej z nich pojawili się Józef Szalay wraz z małżonką, w otoczeniu hajduków, a ulicami uzdrowiska rozbrzmiewała węgierska muzyka. Historyczne stroje, dorożki i wyjątkowa oprawa sprawiły, że przeszłość na chwilę stała się teraźniejszością.
Przez cały dzień Plac Dietla tętnił życiem. Na uczestników czekały plenerowe wystawy poświęcone Józefowi Szalayowi, spotkania z przewodnikami PTTK, strefa kuchni polskiej i węgierskiej, lokalne rękodzieło oraz liczne atrakcje związane ze wspólnym dziedzictwem obu narodów.
Nie zabrakło również muzyki. Na scenie wystąpili między innymi: Zespół Góralski Nasa Gròmada ze Scownic, Kapela Śmiałki, Zespół Regionalny „Z Doliny Grajcarka” oraz Prasłowianki, a także artyści z Węgier. Szczególnych emocji dostarczył koncert Sonivius Vappae, który zabrał publiczność w świat średniowiecznych legend i dawnej muzyki węgierskiej.
Sobotni program zakończyło widowisko „Potęga węgierskiego ducha” w wykonaniu artystów Teatru im. Sándora Petőfiego z Veszprém.
Niedziela pamięci i wdzięczności
Niedzielne uroczystości miały bardziej refleksyjny i uroczysty charakter. Ich motywem przewodnim były pamięć, wdzięczność i szacunek dla spuścizny Józefa Szalaya, którego działalność na zawsze zmieniła historię Szczawnicy.
Obchody rozpoczęły się od złożenia kwiatów pod tablicą upamiętniającą Jánosa Esterházyego przy szczawnickiej promenadzie. Następnie, w asyście pocztów sztandarowych i góralskiej muzyki, uczestnicy przeszli na Stary Cmentarz Szalayowski, gdzie uroczyście otwarto odnowioną kaplicę cmentarną i cmentarz.
Był to symboliczny moment oddania hołdu Józefowi Szalayowi i jego rodzinie.
Podczas uroczystości Bogdan Szewczyk, Burmistrz Miasta i Gminy Szczawnica, przypomniał o ogromnych zasługach Józefa Szalaya dla rozwoju uzdrowiska. Podkreślił, że jego dzieło do dziś stanowi jeden z fundamentów współczesnej Szczawnicy i pozostaje inspiracją dla kolejnych pokoleń.
Tibor Gerencsér, Konsul Generalny Węgier w Krakowie, mówił o wspólnych korzeniach oraz wyjątkowej więzi, która od pokoleń łączy Polaków i Węgrów.
Z kolei Barbara Węglarz, Dyrektor Muzeum Pienińskiego im. Józefa Szalaya w Szlachtowej, przybliżyła historię rodziny Szalayów i odczytała poruszającą prośbę Józefa Szalaya dotyczącą jego pochówku w Szczawnicy.
W uroczystościach uczestniczyli również Poseł Anna Paluch, Senator Jan Hamerski, przedstawiciele władz samorządowych, stowarzyszeń i organizacji oraz licznie zgromadzeni mieszkańcy i goście.
Kolejnym punktem obchodów była Msza Święta w intencji narodów polskiego i węgierskiego, sprawowana przez proboszcza parafii pw. św. Wojciecha w Szczawnicy, ks. Tomasza Kudronia.
Artystycznym zwieńczeniem niedzieli był koncert muzyki sakralnej w wykonaniu artystów Teatru im. Sándora Petőfiego z Veszprém. Pełne wzruszeń muzyczne spotkanie stało się pięknym zakończeniem dwóch dni poświęconych historii, pamięci i przyjaźni.
Dziedzictwo, które wciąż żyje
Dni Przyjaźni Polsko-Węgierskiej „Za Szalay w Szczawnicy” były nie tylko przypomnieniem postaci człowieka, który ponad 150 lat temu dostrzegł potencjał Szczawnicy i stworzył podwaliny jej uzdrowiskowego charakteru. Były również okazją do pokazania, że jego dziedzictwo wciąż jest obecne w życiu miasta.
Józef Szalay pozostawił po sobie nie tylko materialne ślady swojej działalności. Pozostawił również wizję Szczawnicy jako miejsca spotkania ludzi, kultur i tradycji. To właśnie ta idea wybrzmiała szczególnie mocno podczas tegorocznych obchodów.
Dwa dni wydarzeń pokazały również, że polsko-węgierska przyjaźń w Szczawnicy nie jest jedynie kartą historii, jest żywą relacją, którą kolejne pokolenia mogą poznawać, pielęgnować i rozwijać poprzez kulturę, sztukę, wspólne wydarzenia i pamięć o ludziach, którzy tę więź budowali.
Serdecznie dziękujemy wszystkim, którzy współtworzyli tegoroczne obchody – artystom z Polski i Węgier, instytucjom, partnerom, przewodnikom, wolontariuszom oraz wszystkim osobom zaangażowanym w organizację oraz mediom, które wspierały promocję wydarzenia.
Szczególne podziękowania kierujemy do Konsulatu Generalnego Węgier w Krakowie za współorganizację i nieocenione wsparcie.
Wyrazy wdzięczności kierujemy do Tomasza Hamerskiego, Starosty Nowotarskiego, za objęcie wydarzenia patronatem honorowym, oraz do wszystkich partnerów: Szczawnicy Uzdrowiska, Parafii pw. św. Wojciecha w Szczawnicy, Instytutu Liszta w Warszawie, Stowarzyszenia im. Bálinta Balassiego, Muzeum Pienińskiego im. Józefa Szalaya oraz PTTK.
Zdjęcia: Sebastyon Fotografia
Organizatorzy:
- Szczawnica Miasto i Gmina
- Szczawnica – Centrum Kultury, Sportu i Promocji
- Magyarország Főkonzulátusa Krakkó / Konsulat Generalny Węgier w Krakowie
Program został zrealizowany przy wsparciu finansowym:
- Instytut Liszta Warszawa – Liszt Intézet Varsó
- Balassi Bálint Egyesület – Stowarzyszenie im. Bálinta Balassiego
Partnerzy:
- Szczawnica Uzdrowisko
- Parafia pw. św. Wojciecha w Szczawnicy
