Dziś, 19.08.2026 r w Szczawnicy odbyła się uroczystość odsłonięcia kamieni pamięci Stolpersteine poświęconych rodzinie Zachwiejów. Upamiętnienie zrealizowano w szczególnym dla tej historii miejscu – przy Wanda Luxury Boutique Hotel, dawnej Willi Wanda, związanej z losami rodziny.
Uroczystość była zwieńczeniem trzyletnich starań właścicieli obiektu, rodziny Gacków, którzy podjęli inicjatywę przywrócenia pamięci o rodzinie Zachwiejów i jej niezwykle ważnej roli w historii Szczawnicy.
Rodzina Zachwiejów – ważna część historii Szczawnicy
Rodzina Zachwiejów była silnie związana ze Szczawnicą i rozwojem jej życia uzdrowiskowego. Willa Wanda należała do ważnych miejsc przedwojennej Szczawnicy, a jej mieszkańcy odegrali również znaczącą rolę w historii miasta podczas II wojny światowej.
W czasie okupacji w Willi Wanda prowadzono działalność konspiracyjną. Rodzina Zachwiejów angażowała się w pomoc osobom próbującym przedostać się przez granicę na Węgry. Wojciech i Jan Zachwiejowie byli związani z działalnością kurierską, natomiast Maria Zachwieja i jej córka Wanda pełniły funkcje łączniczek.
Ich działalność spotkała się z represjami niemieckiego aparatu okupacyjnego. W listopadzie 1941 roku członkowie rodziny zostali aresztowani przez Gestapo. Wojciech i Jan Zachwiejowie trafili do obozu koncentracyjnego Mauthausen-Gusen, gdzie zginęli. Maria została deportowana do Auschwitz. Wanda Zachwieja przeżyła aresztowanie i brutalne śledztwo.
Historia rodziny Zachwiejów jest więc nie tylko historią jednej rodziny, ale również częścią wojennej historii Szczawnicy – świadectwem zaangażowania jej mieszkańców w działalność konspiracyjną i pomoc innym ludziom.
Stolpersteine – pamięć zapisana w przestrzeni miasta
Kamienie pamięci Stolpersteine są częścią projektu stworzonego przez niemieckiego artystę Guntera Demniga. Od lat 90. XX wieku mosiężne kostki z imionami i nazwiskami ofiar nazizmu są umieszczane w chodnikach przed domami, w których mieszkały przed prześladowaniem, deportacją lub śmiercią.
Projekt stał się największym na świecie rozproszonym pomnikiem pamięci. Jego wyjątkowość polega na tym, że historia nie jest zamknięta w muzeum czy na cmentarzu – pojawia się w codziennej przestrzeni miasta, dokładnie tam, gdzie żyli upamiętnieni ludzie.
W Szczawnicy kamienie poświęcone rodzinie Zachwiejów znalazły się w miejscu szczególnie symbolicznym – przy dawnej Willi Wanda.
W uroczystości uczestniczył Frank Mann, współpracownik Guntera Demniga, który dokonał wmurowania kamieni pamięci oraz Bogdan Szewczyk, Burmistrz Miasta i Gminy Szczawnica.
Trzy lata starań o zachowanie pamięci
Realizacja upamiętnienia była możliwa dzięki konsekwentnym staraniom właścicieli Wanda Luxury Boutique Hotel – rodziny Gacków. Przez trzy lata podejmowali oni działania, aby historia rodziny Zachwiejów została właściwie udokumentowana i upamiętniona właśnie w miejscu, które było związane z jej życiem.
Dzisiejsza uroczystość ma więc wymiar zarówno lokalny, jak i europejski. Szczawnica dołącza do miejsc, w których projekt Stolpersteine przypomina o ofiarach nazistowskich prześladowań, a jednocześnie przywraca pamięć o własnych mieszkańcach i ich losach.
Kamienie pamięci rodziny Zachwiejów pozostaną w Szczawnicy jako trwały ślad historii miasta, świadectwo odwagi i przypomnienie o odpowiedzialności za zachowanie pamięci dla kolejnych pokoleń.
